Asertywność i prawa osobiste – jak wyrażać siebie, szanując innych?
Asertywność to jedna z tych umiejętności, o których często mówimy, ale nie zawsze właściwie je rozumiemy. Dla jednych oznacza umiejętność odmawiania, dla innych odwagę w wyrażaniu własnego zdania, a jeszcze dla innych zdolność do obrony swoich praw i stawiania granic.
W rzeczywistości asertywność jest czymś znacznie szerszym. Dotyczy tego, w jaki sposób traktujemy siebie, jak komunikujemy się z innymi ludźmi i jak budujemy relacje, w których jest miejsce zarówno na nasze potrzeby, jak i na potrzeby drugiej osoby.
Nie chodzi o to, żeby zawsze postawić na swoim. Nie chodzi również o to, żeby za wszelką cenę unikać konfliktów, być lubianym czy spełniać oczekiwania innych. Chodzi o umiejętność wyrażania siebie w sposób uczciwy, bezpośredni i pełen szacunku – również wtedy, gdy nasze zdanie, potrzeby lub decyzje nie spotykają się z aprobatą otoczenia.
Asertywność nie jest więc wyłącznie techniką komunikacji. Jest także postawą wobec siebie i innych.
Czym jest asertywność?
Asertywność można rozumieć jako zdolność do wyrażania własnych myśli, uczuć, potrzeb, opinii i przekonań w sposób otwarty i bezpośredni, przy jednoczesnym poszanowaniu praw i granic innych osób.
Osoba asertywna potrafi powiedzieć, czego chce, czego nie chce, na co się zgadza, a na co nie. Nie musi przy tym dominować, przekonywać innych do swoich racji ani rezygnować z własnego stanowiska tylko dlatego, że ktoś myśli inaczej.
Asertywność zakłada, że moje potrzeby są ważne, ale nie są jedynymi potrzebami, które należy uwzględniać.
To pozornie prosta zasada, ale jej stosowanie bywa trudne. Szczególnie w relacjach, na których nam zależy, w kontaktach z osobami mającymi nad nami władzę, w sytuacjach konfliktowych lub wtedy, gdy obawiamy się odrzucenia, krytyki czy utraty akceptacji.
Warto przy tym pamiętać, że asertywność nie jest cechą, którą człowiek albo ma, albo jej nie ma. Możemy być asertywni w pracy, a jednocześnie mieć trudności z wyrażaniem potrzeb w relacjach osobistych. Możemy swobodnie odmawiać znajomym, ale nie potrafić odmówić przełożonemu. Możemy bronić swoich poglądów, a jednocześnie mieć trudność z przyjmowaniem krytyki.
Asertywność rozwija się w konkretnych sytuacjach i relacjach. Dlatego warto przyglądać się nie tylko temu, czy potrafimy powiedzieć „nie”, ale również temu, jak zachowujemy się wtedy, gdy pojawia się napięcie, różnica zdań lub presja.
Asertywność, agresja, uległość i manipulacja
Aby lepiej zrozumieć asertywność, warto zestawić ją z trzema innymi sposobami reagowania: uległością, agresją i manipulacją.
Uległość polega na podporządkowywaniu własnych potrzeb, opinii i granic oczekiwaniom innych osób. Człowiek uległy często rezygnuje z siebie, aby uniknąć konfliktu, rozczarowania drugiej osoby lub negatywnej oceny. Może zgadzać się na coś, czego nie chce, a później odczuwać frustrację, żal lub złość.
Agresja polega na realizowaniu własnych potrzeb kosztem innych. Osoba reagująca agresywnie może narzucać swoje zdanie, lekceważyć cudze granice, podnosić głos, poniżać lub wywierać presję. W takim podejściu własne prawa stają się ważniejsze niż prawa innych ludzi.
Manipulacja jest próbą wpływania na drugą osobę w sposób pośredni, często ukrywający rzeczywiste intencje. Może wykorzystywać poczucie winy, lęk, zobowiązanie, niedopowiedzenia lub emocjonalny szantaż.
Asertywność jest czymś innym. Pozwala mówić o własnych potrzebach i oczekiwaniach bez odbierania drugiej osobie prawa do jej potrzeb, opinii i decyzji.
Przykład? Ktoś prosi Cię o wykonanie dodatkowego zadania, choć masz już pełny zakres obowiązków.
- Uległość: „Dobrze, zrobię to”, mimo że wiesz, że nie masz na to czasu.
- Agresja: „Znowu wszystko zrzucasz na mnie. Sam sobie to zrób”.
- Manipulacja: „Oczywiście, jak zwykle mogę wszystko zostawić, żeby ratować sytuację”.
- Asertywność: „Mogę się tym zająć, ale wymaga to przesunięcia jednego z obecnych zadań. Ustalmy, co jest teraz najważniejsze”.
Asertywność nie gwarantuje, że druga osoba będzie zadowolona z naszej odpowiedzi. Daje jednak szansę na uczciwą komunikację, w której nie musimy rezygnować z siebie ani naruszać praw innych.
Potrzeby czy oczekiwania? Ważne rozróżnienie
Jednym z istotnych elementów asertywności jest rozpoznawanie własnych potrzeb i odróżnianie ich od oczekiwań wobec innych ludzi.
Potrzeba może dotyczyć szacunku, bezpieczeństwa, autonomii, odpoczynku, bliskości, uznania, przynależności czy wpływu na własne życie. Jest czymś, co ma dla nas znaczenie.
Oczekiwanie jest natomiast naszym wyobrażeniem o tym, jak ktoś powinien się zachować, aby dana potrzeba została zaspokojona.
Przykładowo: potrzebuję szacunku. Mogę jednak oczekiwać, że druga osoba zawsze będzie się ze mną zgadzać, nigdy mnie nie skrytykuje i będzie postępować zgodnie z moimi wyobrażeniami. To już nie jest sama potrzeba szacunku, lecz określony sposób, w jaki chciałbym, aby ktoś ją zaspokajał.
To rozróżnienie ma duże znaczenie.
Mogę powiedzieć: „Potrzebuję, żebyśmy rozmawiali ze sobą z szacunkiem”.
Nie oznacza to jednak, że mogę żądać: „Masz zawsze zgadzać się z moim zdaniem”.
Asertywność pozwala komunikować potrzeby, ale nie daje prawa do kontrolowania innych osób. Pozwala nam również przyjąć, że druga osoba może nie spełnić naszych oczekiwań, a my nadal możemy zdecydować, jak chcemy postępować.
Ciekawe spojrzenie na asertywność, daje nam lista praw osobistych.
Asertywne prawa osobiste
Jednym z ważnych elementów rozumienia asertywności jest świadomość praw osobistych. W literaturze dotyczącej asertywności opisywane są one jako zasady pomagające człowiekowi zachować autonomię, szacunek do siebie i odpowiedzialność za własne decyzje.
Listy praw asertywnych są przedstawiane w różnych wersjach, między innymi w pracach dotyczących treningu asertywności, z którymi wiązani są Shan Rees i Roderick S. Graham. Poniższe zestawienie ma charakter edukacyjny i jest redakcyjnym opracowaniem tych idei, a nie dosłownym cytatem z jednej publikacji.
12 Asertywnych praw osobistych
Jednym z ważnych elementów rozumienia asertywności jest świadomość praw osobistych. W literaturze dotyczącej asertywności opisywane są one jako zasady pomagające człowiekowi zachować autonomię, szacunek do siebie i odpowiedzialność za własne decyzje.
Listy praw asertywnych są przedstawiane w różnych wersjach, między innymi w pracach dotyczących treningu asertywności, z którymi wiązani są Shan Rees i Roderick S. Graham. Poniższe zestawienie ma charakter edukacyjny i jest redakcyjnym opracowaniem tych idei, a nie dosłownym cytatem z jednej publikacji.
1. Mam prawo do własnego zdania i własnych przekonań.
Nie muszę myśleć tak samo jak inni. Mam prawo do odmiennego stanowiska, nawet jeśli nie jest ono popularne lub spotyka się z krytyką.
2. Mam prawo wyrażać swoje uczucia i emocje.
Mogę mówić o radości, smutku, złości, rozczarowaniu czy niepewności. Nie muszę udawać, że wszystko jest w porządku, jeśli tak nie jest.
3. Mam prawo wyrażać swoje potrzeby.
Nie muszę zakładać, że inni ludzie domyślą się, czego potrzebuję. Mogę o tym mówić i prosić o wsparcie.
4. Mam prawo odmawiać bez poczucia winy.
Nie każda prośba musi spotkać się z moją zgodą. Mogę odmówić, nawet jeśli druga osoba będzie niezadowolona.
5. Mam prawo popełniać błędy.
Nie muszę być doskonały. Mam prawo podejmować decyzje, uczyć się na doświadczeniach i przyznawać do pomyłek.
6. Mam prawo zmieniać zdanie.
Moje poglądy i decyzje mogą ewoluować wraz z doświadczeniem, wiedzą i zmieniającymi się okolicznościami.
7. Mam prawo nie wiedzieć i nie rozumieć wszystkiego.
Nie muszę znać odpowiedzi na każde pytanie. Mogę prosić o wyjaśnienie, zadawać pytania i przyznawać się do niewiedzy.
8. Mam prawo prosić o pomoc.
Samodzielność nie oznacza konieczności radzenia sobie ze wszystkim w pojedynkę. Proszenie o wsparcie nie jest oznaką słabości.
9. Mam prawo decydować o tym, jak wykorzystuję swój czas, energię i zasoby.
Nie muszę być zawsze dostępny dla innych. Mogę wybierać, na co przeznaczam swoją uwagę i zaangażowanie.
10. Mam prawo nie brać odpowiedzialności za wszystkie problemy innych ludzi.
Mogę wspierać, pomagać i towarzyszyć innym, ale nie muszę rozwiązywać za nich wszystkich trudności ani ponosić konsekwencji ich decyzji.
11. Mam prawo nie uzasadniać każdej swojej decyzji.
Mogę wyjaśniać swoje stanowisko, ale nie muszę bez końca tłumaczyć się z własnych wyborów ani przekonywać wszystkich do ich słuszności.
12. Mam prawo być sobą, nawet jeśli nie wszystkim się to podoba.
Nie muszę dopasowywać się do każdego oczekiwania otoczenia. Mam prawo żyć w zgodzie ze swoimi wartościami, potrzebami i przekonaniami, szanując jednocześnie prawa innych ludzi.
Prawa osobiste nie są jednak przywilejem pozwalającym ignorować innych. Każde z nich wiąże się z odpowiedzialnością. Moje prawo do wyrażania opinii nie oznacza prawa do poniżania innych. Moje prawo do odmowy nie oznacza, że mogę traktować drugiego człowieka z lekceważeniem.
Asertywność zaczyna się tam, gdzie potrafimy uznać, że ja mam swoje prawa, ale inni ludzie mają dokładnie takie samo prawo do własnej autonomii.
Granice osobiste – gdzie kończę się ja, a zaczyna druga osoba?
Granice osobiste określają, co jest dla nas akceptowalne, a co przekracza nasze możliwości, potrzeby, wartości lub poczucie bezpieczeństwa.
Mogą dotyczyć czasu, przestrzeni, prywatności, emocji, przekonań, sposobu komunikowania się, odpowiedzialności czy relacji.
Nie zawsze są oczywiste. Czasami dopiero wtedy, gdy ktoś je przekracza, uświadamiamy sobie, że coś jest dla nas nie do przyjęcia.
Przykładowo:
- Nie chcę rozmawiać o swoich prywatnych sprawach w miejscu pracy.
- Nie zgadzam się na podnoszenie głosu podczas rozmowy.
- Nie mogę regularnie zostawać po godzinach bez wcześniejszych ustaleń.
- Nie chcę, aby ktoś podejmował decyzje w moim imieniu.
- Potrzebuję czasu dla siebie i nie muszę być stale dostępny.
Warto jednak pamiętać, że granica nie jest narzędziem do kontrolowania zachowania innych ludzi. Nie mogę zdecydować, że ktoś nie ma prawa się złościć, krytykować mnie lub mieć odmiennego zdania.
Mogę natomiast określić, na jakie zachowania jestem gotowy się zgodzić i jak zareaguję, kiedy zostaną przekroczone.
Przykładowo: „Możesz się ze mną nie zgadzać, ale nie będę kontynuować rozmowy, jeśli będziesz mnie obrażać”.
To nie jest próba kontrolowania drugiej osoby. To komunikat o własnej granicy i decyzji dotyczącej dalszego postępowania.
Jak rozwijać umiejętności asertywne?
Asertywność można rozwijać poprzez świadomą praktykę. Nie wystarczy przeczytać o prawach osobistych czy poznać kilka technik komunikacyjnych. Potrzebne jest doświadczenie, obserwacja własnych reakcji i stopniowe wprowadzanie zmian.
1. Rozpoznawaj swoje potrzeby
Zanim zaczniesz komunikować swoje potrzeby innym, spróbuj je samodzielnie rozpoznać.
Zadaj sobie pytania:
- Czego naprawdę potrzebuję w tej sytuacji?
- Co jest dla mnie ważne?
- Na co się zgadzam, a na co nie?
- Czy moja decyzja wynika z przekonania, czy z obawy przed reakcją innych?
Nie zawsze łatwo odróżnić własne potrzeby od tego, czego oczekują od nas inni.
2. Naucz się mówić „nie”
Odmowa jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów asertywności, ale nie musi być ani agresywna, ani przesadnie rozbudowana.
Możesz powiedzieć:
- „Nie mogę się tego podjąć”.
- „Tym razem nie będę mógł pomóc”.
- „Nie zgadzam się na takie rozwiązanie”.
- „Potrzebuję czasu, żeby podjąć decyzję”.
Nie musisz tworzyć długiej listy usprawiedliwień. Warto jednak pamiętać, że w wielu relacjach krótkie wyjaśnienie może być wyrazem szacunku i troski o komunikację.
3. Mów o sobie, zamiast oceniać innych
Zamiast przypisywać drugiej osobie intencje, opisuj własne doświadczenie.
Zamiast: „Nigdy mnie nie słuchasz”.
Możesz powiedzieć: „Kiedy przerywasz mi w trakcie wypowiedzi, mam poczucie, że moje zdanie nie jest brane pod uwagę. Chciałbym dokończyć”.
Taki komunikat nie gwarantuje porozumienia, ale zwiększa szansę na rozmowę bez niepotrzebnego zaostrzania konfliktu.
4. Przyjmuj krytykę bez automatycznej obrony
Asertywność nie polega na tym, że zawsze musimy bronić swojego stanowiska.
Możemy wysłuchać krytyki, zastanowić się nad nią, przyjąć tę część, która jest uzasadniona, i odrzucić tę, z którą się nie zgadzamy.
Warto nauczyć się rozróżniać informację zwrotną od ataku personalnego.
Możesz odpowiedzieć: „Rozumiem, że tak oceniasz tę sytuację. Chciałbym jednak przedstawić również swoją perspektywę”.
5. Nie przepraszaj za samo posiadanie potrzeb
Przeprosiny są ważne wtedy, gdy rzeczywiście kogoś skrzywdziliśmy lub naruszyliśmy jego prawa. Nie powinny jednak stawać się automatycznym sposobem na łagodzenie każdej sytuacji, w której wyrażamy własne zdanie.
Nie musisz przepraszać za to, że potrzebujesz odpoczynku, masz odmienne zdanie, nie możesz pomóc lub nie zgadzasz się na określone zachowanie.
6. Ucz się reagować na presję
Wiele osób potrafi być asertywnych w spokojnych warunkach, ale traci tę umiejętność, gdy pojawia się presja, autorytet, konflikt lub silne emocje.
W takich sytuacjach pomocne może być:
- poproszenie o czas do namysłu,
- powtórzenie swojego stanowiska spokojnym tonem,
- oddzielenie faktów od ocen,
- zadanie pytania, które pozwoli lepiej zrozumieć sytuację,
- przerwanie rozmowy, jeśli jej forma staje się nieakceptowalna.
Asertywność nie oznacza konieczności natychmiastowego reagowania. Czasami najbardziej asertywną decyzją jest powiedzenie: „Wrócę do tego tematu, kiedy będę mógł spokojnie się nad nim zastanowić”.
7. Ćwicz w codziennych sytuacjach
Nie musisz zaczynać od najtrudniejszych rozmów w swoim życiu.
Możesz ćwiczyć asertywność w drobnych sytuacjach: wyrażając preferencje, prosząc o zmianę terminu, odmawiając niechcianej propozycji lub mówiąc, że coś Ci nie odpowiada.
Z czasem łatwiej będzie Ci korzystać z tych umiejętności również w ważniejszych relacjach.
Czy zawsze warto być asertywnym?
Asertywność jest wartościową umiejętnością, ale nie oznacza, że w każdej sytuacji musimy natychmiast wyrażać swoje zdanie, bronić stanowiska lub stawiać granice.
Czasami świadomie rezygnujemy z dyskusji, ponieważ nie jest dla nas ważna. Innym razem wybieramy kompromis, bo zależy nam na relacji. Możemy również zdecydować, że nie będziemy odpowiadać na prowokację.
Nie każda różnica zdań wymaga konfrontacji. Nie każda prośba wymaga odmowy. Nie każda krytyka wymaga odpowiedzi.
Istotne jest jednak, aby nasze decyzje były świadome, a nie wynikały wyłącznie ze strachu, poczucia winy lub potrzeby akceptacji.
Asertywność daje nam możliwość wyboru. Nie zmusza do określonego zachowania.
Asertywność w pracy i w relacjach zawodowych
W środowisku zawodowym asertywność ma szczególne znaczenie. Wpływa na jakość komunikacji, współpracę, rozwiązywanie konfliktów, delegowanie zadań i podejmowanie decyzji.
Menedżer, który nie potrafi stawiać granic, może przejmować zbyt wiele obowiązków, unikać trudnych rozmów lub tolerować zachowania, które negatywnie wpływają na zespół.
Z kolei osoba, która utożsamia asertywność z dominacją, może budować relacje oparte na presji i podporządkowaniu.
Asertywne przywództwo wymaga czegoś więcej niż stanowczości. Wymaga umiejętności słuchania, jasnego komunikowania oczekiwań, przyjmowania odmiennych opinii i brania odpowiedzialności za własne decyzje.
Przykładowo, menedżer może powiedzieć:
„Rozumiem Twoje argumenty i chcę je uwzględnić. Ostateczna decyzja należy jednak do mnie i na tym etapie wybieram inne rozwiązanie”.
To komunikat, który łączy otwartość na dialog z odpowiedzialnością za decyzję.
Podobnie pracownik może powiedzieć:
„Mogę przyjąć dodatkowe zadanie, ale potrzebuję ustalić, które z obecnych priorytetów powinny zostać przesunięte”.
W obu przypadkach asertywność nie jest walką o pozycję. Jest sposobem na budowanie jasnych, uczciwych i odpowiedzialnych relacji zawodowych.
Asertywność w różnych kulturach i pokoleniach
Warto pamiętać, że sposób wyrażania asertywności nie jest identyczny we wszystkich kulturach i środowiskach.
To, co w jednej organizacji zostanie odebrane jako otwartość i samodzielność, w innej może zostać uznane za brak szacunku dla hierarchii. Bezpośrednie wyrażanie sprzeciwu może być naturalne w jednym środowisku, a w innym wymagać bardziej pośredniej formy komunikacji.
Podobne różnice mogą występować między pokoleniami, rodzinami, organizacjami i grupami społecznymi.
Nie oznacza to, że asertywność traci znaczenie. Oznacza raczej, że warto odróżniać jej istotę od konkretnej formy komunikacji.
Można być stanowczym bez podnoszenia głosu. Można wyrażać sprzeciw z zachowaniem szacunku dla hierarchii. Można nie zgadzać się z przełożonym, nie podważając jego godności.
Asertywność nie musi oznaczać jednego, uniwersalnego stylu komunikowania się. Ważne jest, aby nie rezygnować z własnej podmiotowości, jednocześnie rozumiejąc kontekst, w którym funkcjonujemy.
Co mówi nauka o asertywności?
Asertywność jest przedmiotem badań psychologicznych, a jej pomiar i rozwijanie umiejętności komunikacyjnych są analizowane w różnych grupach i kontekstach.
W 2024 roku Beata Zarzycka, Kamil Tomaka i Maria Król-Fijewska opublikowali w czasopiśmie Polish Psychological Bulletin artykuł „Assertive Skills Questionnaire: The Internal Structure and Psychometric Properties”. Autorzy przedstawili opracowanie kwestionariusza ASQ, służącego do pomiaru umiejętności asertywnych. Narzędzie obejmuje cztery obszary: uległość, wyrażanie siebie, obronę własnych praw oraz niepewność społeczną.
To interesująca publikacja, ponieważ pokazuje, że asertywność nie jest jednowymiarową umiejętnością, którą można sprowadzić wyłącznie do zdolności odmawiania.
W 2026 roku James P. Hede, John M. Malouff i Jai Meynadier opublikowali metaanalizę randomizowanych badań dotyczących skuteczności treningu asertywności w kontekście lęku społecznego. Analiza objęła 12 badań i 503 uczestników. Autorzy odnotowali umiarkowany efekt treningu asertywności w ograniczaniu lęku społecznego. Wyniki są obiecujące, choć nie oznaczają, że trening asertywności jest rozwiązaniem każdego problemu związanego z lękiem czy relacjami.
Warto również zwrócić uwagę na przegląd systematyczny Mieko Omury i współautorów z 2017 roku, poświęcony skuteczności programów treningu komunikacji asertywnej wśród pracowników ochrony zdrowia i studentów. Publikacja pokazuje znaczenie asertywności w środowisku zawodowym, w którym umiejętność wyrażania obaw, zgłaszania problemów i reagowania na nieprawidłowości może mieć istotne konsekwencje.
Wybrane publikacje naukowe:
Zarzycka, B., Tomaka, K., Król-Fijewska, M. (2024). Assertive Skills Questionnaire: The Internal Structure and Psychometric Properties. Polish Psychological Bulletin, 55, 181–194. DOI: 10.24425/ppb.2024.150367.
Hede, J. P., Malouff, J. M., Meynadier, J. (2026). A Meta-Analysis of Randomised Controlled Trials on the Efficacy of Assertiveness Training for Social Anxiety. International Journal of Applied Positive Psychology, 11, Article 28. DOI: 10.1007/s41042-026-00297-7.
Omura, M., Maguire, J., Levett-Jones, T., Stone, T. E. (2017). The effectiveness of assertiveness communication training programs for healthcare professionals and students: A systematic review. International Journal of Nursing Studies, 76, 120–128. DOI: 10.1016/j.ijnurstu.2017.09.001.
Autorska samoocena zamieszczona w tym artykule nie jest tym samym co standaryzowane narzędzie psychometryczne, takie jak ASQ. Ma charakter edukacyjny i refleksyjny. Nie służy diagnozowaniu ani nie posiada potwierdzonych norm psychometrycznych.
Najczęściej zadawane pytania o asertywność
Czym jest asertywność?
Asertywność to umiejętność wyrażania własnych myśli, uczuć, potrzeb i opinii w sposób otwarty i bezpośredni, z jednoczesnym poszanowaniem praw i granic innych osób. Nie oznacza dominacji ani podporządkowania.
Czym różni się asertywność od agresji?
Asertywność pozwala bronić własnych praw bez naruszania praw innych ludzi. Agresja polega na realizowaniu własnych potrzeb kosztem drugiej osoby, często poprzez presję, zastraszanie lub lekceważenie jej granic.
Czy asertywność oznacza umiejętność mówienia „nie”?
Nie tylko. Odmowa jest jednym z elementów asertywności. Równie ważne są umiejętność wyrażania opinii, mówienia o emocjach i potrzebach, przyjmowania krytyki, proszenia o pomoc oraz reagowania na naruszanie granic.
Jak nauczyć się stawiać granice?
Warto zacząć od rozpoznania własnych potrzeb i określenia, jakie zachowania są dla nas akceptowalne. Następnie można ćwiczyć jasne komunikowanie swoich granic i konsekwentne reagowanie na ich przekraczanie. Granice nie służą kontrolowaniu innych, lecz określaniu własnych decyzji i zachowań.
Czy można być asertywnym wobec przełożonego?
Tak. Asertywność nie zależy od pozycji zawodowej. Można wyrażać odmienne zdanie, zgłaszać wątpliwości i komunikować ograniczenia w sposób profesjonalny, z poszanowaniem odpowiedzialności i roli drugiej osoby.
Czy asertywności można się nauczyć?
Tak. Asertywność obejmuje umiejętności, które można rozwijać poprzez samoobserwację, ćwiczenia komunikacyjne, trening zachowań i pracę nad przekonaniami dotyczącymi siebie oraz innych ludzi.
Czy asertywność oznacza, że zawsze trzeba bronić swojego zdania?
Nie. Asertywność daje możliwość wyboru, a nie obowiązek konfrontowania się z każdym. Możemy zmienić zdanie, pójść na kompromis, zrezygnować z dyskusji lub uznać argumenty drugiej osoby. Ważne, aby robić to świadomie, a nie wyłącznie ze strachu przed oceną lub konfliktem.
Asertywność – między prawem do siebie a szacunkiem dla innych
Asertywność nie polega na tym, żeby zawsze wygrywać dyskusję, mieć ostatnie słowo lub udowadniać innym, że mamy rację.
Nie polega też na tym, żeby zawsze być miłym, unikać konfliktów i dopasowywać się do oczekiwań otoczenia.
Jej istota leży gdzieś pomiędzy tymi skrajnościami.
To umiejętność pozostawania w kontakcie ze sobą, rozpoznawania własnych potrzeb, komunikowania ich i podejmowania decyzji, za które jesteśmy gotowi wziąć odpowiedzialność. To również zdolność uznania, że druga osoba ma prawo do własnego zdania, emocji, wyborów i granic.
Być może najważniejsze pytanie nie brzmi więc: „Czy jestem asertywny?”, ale:
Czy potrafię być sobą w relacji z drugim człowiekiem, nie rezygnując z siebie i nie odbierając mu prawa do bycia sobą?
To pytanie warto sobie czasem zadać. Nie po to, aby znaleźć idealną odpowiedź, ale aby lepiej rozumieć siebie i jakość relacji, które tworzymy.
Więcej refleksji o relacjach, rozwoju i świadomym kształtowaniu własnego życia znajdziesz w dziale Projekt Życie.
Czytaj. Myśl. Kwestionuj. Szukaj własnych odpowiedzi.
Jak sprawdzić swoją asertywność? Autorska samoocena
Wiedza o asertywności jest ważna, ale jeszcze ważniejsza jest umiejętność odniesienia jej do własnego życia.
Możemy znać zasady komunikacji asertywnej, rozumieć prawa osobiste i potrafić wskazać różnice między asertywnością, uległością i agresją. Nie oznacza to jednak, że zawsze stosujemy tę wiedzę w praktyce.
Dlatego przygotowałem autorską samoocenę, która pomoże Ci przyjrzeć się czterem obszarom:
- wyrażaniu siebie – mówieniu o swoich potrzebach, emocjach i opiniach;
- granicom i odmowie – ochronie własnego czasu, energii i praw;
- reagowaniu w trudnych sytuacjach – radzeniu sobie z krytyką, presją i konfliktem;
- szacunkowi i relacjom – uwzględnianiu siebie bez naruszania praw innych osób.
Nie chodzi o uzyskanie jak najwyższego wyniku. Ważniejsze jest rozpoznanie, w jakich sytuacjach potrafisz zachować asertywność, a w jakich jest to dla Ciebie trudne.
Samoocena asertywności
Sprawdź, jak często potrafisz wyrażać siebie, chronić własne granice i szanować prawa innych osób.
Odpowiadaj, myśląc o swoim rzeczywistym zachowaniu z ostatnich kilku miesięcy, a nie o tym, jak chciałbyś lub chciałabyś się zachowywać.
Skala odpowiedzi:Wyniki poszczególnych obszarów
Pytania do dalszej refleksji
- W którym obszarze uzyskałem/uzyskałam najniższy wynik?
- W jakich relacjach najtrudniej mi zachować asertywność?
- Czego obawiam się, kiedy stawiam granice?
- Jakie jedno zachowanie chciałbym/chciałabym zmienić?
Po wypełnieniu kwestionariusza zwróć szczególną uwagę na wyniki poszczególnych obszarów. Wynik ogólny może być interesujący, ale to różnice między obszarami często dostarczają najwięcej informacji.
Możesz na przykład zauważyć, że swobodnie wyrażasz własne zdanie, ale trudno Ci odmówić osobie, na której opinii Ci zależy. Albo że potrafisz stawiać granice w pracy, ale w bliskich relacjach często rezygnujesz z własnych potrzeb.
To właśnie takie obserwacje mogą być początkiem świadomej zmiany.

Tomasz Rudnicki
Mentor, executive coach, coach i doradca rozwojowy. W swojej pracy łączę doświadczenie biznesowe, wiedzę psychologiczną, mentoring, coaching i filozoficzną refleksję nad życiem człowieka. Życie. Biznes. Przywództwo.